فکر می کنم یکی از تفاوت هایی که در آموزش علم سیاست در ینگه دنیا و مملکت خودمان باشد، تا حدودی به تشویق و تقویت نقادی در دانشجویان برگردد. اینجا از دانشجو خواسته می شود که دربارۀ متن ها و آثاری که می خواند بیاندیشد و از خودش نظر داشته باشد و بتواند نقدشان کند. در واقع، در بعضی درس ها اصلا تکلیف شما که بخش اصلی نمره را تأمین می کند این است که نظر خود را به گونه ای مستدل دربارۀ موضوع یا متن های خوانده شده بنویسید.
در ایران، اما، وضعیت به دلایلی متفاوت است، و دست کم در تجربه ای که من داشتم چندان اثری از این جنبه در فرایند آموزشی ندیدم. فکر می کنم یکی از دلایل این است که اساساً در شرایطی که حتی اساتید مربوطه اطلاع چندانی درباب مثلاً آخرین نظریه های مطرح شده در حوزه ی درس شان ندارند، این که کسی بتواند فهم خوبی از نظریه حاصل کند و بتواند آن را به کار ببرد خودش کار بزرگی است. به عبارت دیگر اگر شما بتوانید در حوزه ای صرفاً نظریه ها را بفهمید، توضیح بدهید، و آن ها را به کار ببرید، یک استاد بسیار خوب و یک دانشجوی عالی خواهید بود. از این جهت شاید دیگر انگیزۀ چندانی برای برداشتن قدم هایی بعدی موجود نباشد. احتمالا نقدی هم اگر وارد شود، بر این مبنا خواهد بود که "منتقد" چندین نظریه را می داند و با طرح کردن تفاوت های آن ها نسبت به یکدیگر گونه ای منظر انتقادی ارائه می کند.
دلیل دوم فکر می کنم رواج "نقد" در مبتذل ترین سطح آن در برخی سطوح مثلاً آکادمیک ما باشید. دسته ای از این نقدها بیشتر ناشی از نفهمیدن نظریه و وارد کردن نقدی بی مبنا بر گونۀ ساده سازی شده و کاریکاتورگونه ای از بحث مورد نظر است. در کنار این دسته باید از گروه دومی مثلا از انتقادات نیز نام برد که بیشتر از سوی مدرسان "مکتبی و متعهدی" هم مطرح می شوند که به زور هم به دانشگاه ها تزریق شده اند و به نحوی گفتارهای ایدئولوژیک رسمی را به نام نقد به خورد دانشجویان می دهند، و عموماً آنچه از این دوستان شنیده می شود فراورده ای است از کج فهمی نظریه و تکرار مواضع ایدئولوژی رسمی. در چنین شرایطی که نقادی بیشتر برابر با گونه ای ابتذال آکادمیک و بازتولید ایدئولوژی های تکراری و دل به هم زن رسمی شده است، دانشجویی به فرض اگر واقعا دغدغۀ علم و دانش برای اش مهم باشد، چاره ای ندارد جز آنکه دست کم تلاش کند تقریری صحیح از مباحث ارائه کند و تا جای ممکن از کج فهمی هایی که در کلاس ها و کتاب ها ارائه می شوند جلوگیری کند. به این ترتیب دیگر فضای چندانی برای نقد و نظر خود دانشجوی باقی نمی ماند.
