نهفت

توت فرنگی های وحشی (1)

توت فرنگی های وحشی، اثری که بسیاری آن را بهترین یا از جمله بهترین ساخته های اینگمار برگمان می دانند، فیلمیست مملو از رفت و برگشت های بسیار بین زمان حال و گذشته. استفادۀ مکرر از فلاش بک های متعدد و گریزهای فیلم به فضاهای رؤیا گونه همه خبر از اهمیت مفهوم زمان به عنوان یکی از مفاهیم اساسی این فیلم می دهند. کانونی بودن این مفهوم در فیلم به نظر من تا بدان جاست که بایستی یکی از قابل توجه ترین علت های اهمیت و برجستگی توت فرنگی های وحشی را طرح و پردازش متفاوت فیلم از مفهوم زمان به حساب آورد. به همین جهت تصور می کنم انجام بحثی مقدماتی دربارۀ زمان و اقسام مختلف نظریه های زمان به عنوان مقدمه ای برای ورد به تحلیل وقایع فیلم نقطۀ مفید و مناسبی خواهد بود. براین اساس در مطلب حاضر سعی خواهم کرد، با آوردن توضیحاتی در باب دو نظریۀ رقیب زمان تمهیدات لازم برای بحث اصلی در مطالب بعدی راجع به توت فرنگی ها وحشی را فراهم آورم.

«آقا مجیدِ ظروفچیِ جوبچیِ اداریچی تنها بود. تنهاییش هم با تنهاییِ ما توفیر داشت. تنها بود؛ ولی بخت و اقبالش بلند بود، برای این که یک دلشکستۀ دلسوختۀ دیگری مثل علی حاتمی پیدا شد که زندگی اش را به تصویر بکشد. ولی بقیۀ مجیدها چی، راستش اینه که هیچ چی. یک تنهایی خالی؛ بدون هیچ تماشاچی. بدون هیچ کسی که با آن ها همدردی بکند. "دنیا باقالی به چن منه دیگه. یکی نیست دستِ منِ علیلو بگیره بگه شزم. ببره امام زاده داوود حالمو خوب کنه." بیخود نیست که موقع فیلم های حاتمیحالم منقلب می شود. مثل همین الان. یکی از حکایت های ثابت این فیلم ها تنهایی است. تنهایی مجید در سوته دلان؛ غلامرضا و ماه منیر در مادر؛ طاهر در دلشدگان؛ قلندر؛ خودِ کمال الملک؛ و آن جا که از همه صریح تر است: حاجی حسینقلی بندۀ کمترینِ درگاه فرزند هشتمآ آقاخانِ نوری؛ آدم های تنها؛ تنهایانِ دلشکسته؛ ولی چه بختیار، که شدند آدم های فیلم های حاتمی و مردم و دیگران آن ها را دیدند. انکار نمی کنم که دوست داشتم یکی از آدم های فیلم ها او بودم. خوی از دهان آدم ها سخن می گوید. بهتر از خودشان.فیلم ها پراند از تک گویی. دلیلش واضح است. آدم های تنها مخاطبی ندارند. یا حتی جاهاییست که گفتگوها قالب تک گویی می گیرند. مخاطب ظاهری مجازی است. با خود سخن می گوید متکلم...»